Манай улсад залуучууд өөрийн гэсэн орон сууцтай болох нь биелэгдэшгүй мөрөөдөл болсон гэдгийг тэдний төлөөлөл хэлж байна. Өнгөрсөн 5-р сард л гэхэд орон сууцны үнэ өмнөх оны мөн үеэс 6.3 хувиар өссөн үзүүлэлттэй гарчээ. Хэдийгээр тулгамдаж буй асуудлыг шийдвэрлэхээр холбогдох албаныхан ажиллаж байгаа гэдгээ удаа дараа мэдэгддэг ч тухайн шийдлүүд нь түр зуурын гал унтраах шийдвэр төдий байна. Тиймээс урт хугацааны үр өгөөжтэй, оновчтой арга хэмжээ шаардлагатай гэдгийг эдийн засагчид тайлбарлалаа.
Хотын төвийн а зэрэглэлд байртай болох нь утаа, түгжрэлдээ дарлагдсан Нийслэлийн иргэдийн томоохон зорилго болоод байгаа. Гэвч сүүлийн жилүүдэд орон сууцны үнэ тогтмол өсөж, тэнгэрт хадаад байгаатай зэрэгцэн иргэдийн худалдан авах чадвар улам л буурч, амьжиргааны түвшин доройтсоор байна. Үндэсний статистикийн хорооны мэдээллээр өнгөрсөн 5-р сард л гэхэд орон сууцны үнэ өмнөх оны мөн үеэс 6.3 хувиар өсжээ. Ингэхдээ шинэ орон сууцны үнэ өмнөх оны мөн үеэс 6.1 хувиар, хуучин орон сууцны үнэ 6.4 хувиар тус тус өссөн үзүүлэлттэй байна. Улмаар иргэд нэн ялангуяа залуучуудын байртай болох боломж улам л хязгаарлагдаж байна.
Тэгвэл орон сууцны үнийн өсөлт нь хэд хэдэн шалтгаантайгаас голлох нь эрэлт нь нийлүүлэлтээс хэд дахин хол давсантай холбоотой байна. Угтаа манай улсад 2013 оноос ипотекийн хөтөлбөр хэрэгжиж эхэлсэн бөгөөд өнгөрсөн хугацаанд 142 мянган өрх 10.5 их наяд төгрөгийн зээлд хамрагджээ. Гэсэн ч сүүлийн үеийн мэдээллээр 47 мянган иргэн ипотекийн дараалалд байгаа бөгөөд 6 их наяд төгрөг шаардагдаж байна.
Улмаар өнөөгийн нөхцөл байдалд залуу гэр бүл орон сууцтай болоход нэг ч төгрөг зарлагадахгүйгээр хэдэн 10 жил амьдрах шаардлага үүсээд байна. Тухайлбал, орон сууцны үнэ байршлаасаа хамаарч харилцан ялгаатай бөгөөд дунджаар 1 м.кв талбай нь 4.8 сая байгаа бол нийт ажиллагчдын сарын голч цалин 2.3 сая төгрөг байна.
Жишээлбэл залуу гэр бүл хэн хэн нь 2.3 сая төгрөгийн цалинтай бөгөөд 50 м.кв 240 сая төгрөгийн орон сууц худалдан авна гэж тооцоолж үзье. Ингэхдээ залуу хосуудын цалин нийлээд 4.6 сая төгрөг. Үүнээс татвар, шимтгэлд 900 мянга гаруй төгрөг, сар бүрийн хоол хүнс бусад зардалд 1.3 сая төгрөг, хотын захын түрээсийн байранд 1.2 сая төгрөг гээд гар дээр цуглуулах боломжтой 1.2 сая төгрөг үлдэж байна. Улмаар 16 жил 8 сарын турш 1.2 сая төгрөгийг бүсээ чангалан байж цуглуулбал 240 сая төгрөгийн орон сууцтай болох боломжтой болно. Гэсэн ч өдрөөс өдөрт өсөн нэмэгдэж байгаа үнийн хөөргөдлийн улмаас одоогийн 240 сая төгрөгийн орон сууц 16 жилийн дараа хэд болохыг хэлэх боломжгүй.
Тэгвэл ипотекийн зээлд хамрагдаж байртай болох тооцооллыг хийж үзье. Ипотекийн зээл нь байрны нийт үнийн 30 хувийг урьдчилгаанд өгөх ёстой төдийгүй өндөр хэмжээтэй зээл гарах боломж хязгаарлагдмал байдаг.
Иймд хямд үнэтэй буюу 150 сая төгрөгийн орон сууц худалдан авахад 30 хувийн урьдчилгаа 50 сая төгрөгийг төлнө. Улмаар 20 жилийн турш 6 хувийн хүүтэй зээлээр сар бүр ойролцоогоор 800 мянган төгрөгийн эргэн төлөлтөд төлнө гэсэн үг.
Гэтэл урьдчилгаа 50 сая төгрөгийг хэрхэн бүрдүүлэх гэх асуудал гарч ирнэ. Улмаар дахиад л сар бүр хэрэглээгээ танаж, хянаж байж арай гэж цуглуулсан мөнгөний үнэ цэнэ үнийн хөөргөдөл, ипотекийн дарааллын улмаас буурахад хүрч байгаа юм.
Тэгвэл нөхцөл байдал энэ хэвээр даамжирвал ирээдүйд байртай болох өдрийн од мэт ховор үзэгдэл болно гэсэн үг. Угтаа тулгамдаж буй асуудлыг шийдвэрлэх хүрээнд холбогдох албаныхан ажиллаж байгаа гэдгээ удаа дараа мэдэгддэг ч тухайн шийдлүүд нь түр зуурын гал унтраах шийдвэр төдий байна. Тиймээс урт хугацааны үр өгөөжтэй, оновчтой арга хэмжээ шаардлагатай гэдгийг эдийн засагчид тайлбарлаж байна.
Иймд уг асуудалд дорвитой арга хэмжээ авах шаардлагатай байна. Угтаа олон улсад орлогын 40-аас дээш хувийг орон сууцны төлбөрт зарцуулж байвал эдийн засгийн дарамт өндөр гэж тооцогддог бол манай улсын иргэд бүхий л орлогоо байр, орон сууцанд зарцуулж байна гэхэд хилсдэхгүй.
