УИХ-ын төрийн байгуулалтын байнгын хорооны өнөөдрийн хуралдаанаар үндсэн хуулийн цэцэд маргаан хянан шийдвэрлэх ажиллагааны тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг хэлэлцлээ. Үндсэн хуулийн цэц нь ямарваа хууль тогтоомж үндсэн хуульд нийцсэн эсэхийг хянах, маргааныг эцэслэн шийдвэрлэх үндсэн үүрэгтэй бөгөөд төрийн эрх мэдлийн тэнцвэрийг хадгалах чухал институт юм. Хэдийгээр өнөөдрийн хэлэлцүүлгээр үндсэн хуулийн цэцийн хараат бус байдлыг сайжруулах асуудлыг хөндсөн ч томилгоо, улс төрийн нөлөөллийн бодит асуудлыг шийдэхгүй бол өөрчлөлт бодитой хэрэгжих эсэх нь эргэлзээтэй гэдгийг зарим УИХ-ын гишүүд хэлж байна.
УИХ үндсэн хуулийн цэцийн 2026 оны 01 дүгээр дүгнэлтийг хүлээн зөвшөөрсөнтэй холбогдуулан үндсэн хуулийн цэцэд маргаан хянан шийдвэрлэх ажиллагааны тухай хуульд өөрчлөлт оруулах төслийн анхны хэлэлцүүлгийг явууллаа. Уг дүгнэлтээр үндсэн хуулийн цэцийн тухай хуулийн 14 дүгээр зүйлд заасан, шүүх харьяалахгүй маргааныг цэц тогтоож шилжүүлэх зохицуулалт нь үндсэн хуулийн хараат бус байдлын зарчимд нийцэхгүй гэж үзсэн байна.
Тэгвэл үндсэн хуулийн цэцийн тухай хуулийн 14 дүгээр зүйлийн талаар ажлын хэсэг судлан, шүүхийн харьяалал тогтоох бүрэн эрх нь улсын дээд шүүхэд хамаарах тул үндсэн хуулийн цэцийн хуулийн 14 дүгээр зүйлийг хүчингүй болгох нь зүйтэй гэж дүгнэжээ. Гэвч нөгөө талаас, эрх мэдлийг нэг талд төвлөрүүлэх нь шүүхийн ачаалал, нөлөөллийн асуудлыг нэмэгдүүлэх магадлалтай бөгөөд бодит байдал дээр хараат бус байдлыг бэхжүүлэхээс илүү эрх мэдлийн шилжилт төдий болж үлдэх вий гэсэн шүүмжлэл дагуулаад байна.
Төрийн байгуулалтын байнгын хорооноос дээрх төслийг зүйл бүрээр хэлэлцэн, зарчмын зөрүүтэй санал гараагүй бөгөөд анхны хэлэлцүүлгийг эцсийн хэлэлцүүлэгтэй нэгтгэн явуулахыг хэлэлцүүлэгт оролцсон нийт гишүүний 63.1 хувь дэмжиж, УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанд танилцуулахаар боллоо.
